رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان سمنان در گفت‌وگو با «فرهیختگان» عنوان کرد
تلاش برای تولید پایدار در راستای طرح پایش

دانشگاه آزاد اسلامی سمنان، به‌عنوان یکی از مراکز دانشگاهی شهرستان سمنان در حاشیه آزادراه تهران– مشهد و در مسیر جاده دامغان واقع شده است. مجتمعی 61 هکتاری در مجاورت دانشگاه‌های سمنان و علوم پزشکی که یکی از قطب‌های مهم تحصیلات تکمیلی در استان سمنان به شمار می‌رود. این مرکز در شاخه‌های علوم فنی و مهندسی و علوم انسانی فعال است و با دارا بودن درجه جامع توانسته خود را میان واحد‌های استان به‌عنوان یک واحد مهم در این رشته‌ها معرفی کند. از شاخصه‌های برجسته دانشگاه آزاد اسلامی سمنان در حوزه پژوهش و فناوری می‌توان به وجود مراکز تحقیقاتی چون ژئوتکنیک لرزه‌ای و مرکز تحقیقات انرژی و توسعه پایدار اشاره کرد که در کنار مرکز رشد واحدهای فناور این دانشگاه با عنوان مرکز رشد دکتر حسابی؛ اقدامات قابل‌توجهی در این دانشگاه صورت گرفته است. همچنین ایجاد شهرک‌های دانش‌بنیان طرح شفا و طرح سامانه آزمایشگاه‌های همکار دانشگاه آزاد اسلامی (ساها) از دیگر اقدامات مهم حوزه پژوهش در این دانشگاه محسوب می‌شود. حضور مجموعه‌ای بزرگ از تجهیزات و دستگاه‌های پیشرفته آزمایشگاهی و کارگاهی، لابراتوار مجهز زبان، کتابخانه مرکزی، کارگاه GIS و سایت‌های متعدد کامپیوتر در دانشکده‌های مختلف این دانشگاه جزء توانمندی‌های این واحد دانشگاهی است.

در حوزه دانشجویی و فرهنگی، ایجاد طرح ماندگار فرهنگی مسجد فاطمه‌زهرا(س) در جوار مزار شهیدان گمنام در این واحد دانشگاهی، به‌عنوان نقطه ثقل فعالیت‌های فرهنگی می‌تواند شاخصه مهم این واحد در مرکز استان به شمار ‌آید. همچنین تلاش برای شناسایی، معرفی و تقدیر از چهره‌های ماندگار و اندیشمندان سمنانی همچون دکتر غلامرضا اعوانی، فیلسوف برجسته کشور حاکی از توجه ویژه این دانشگاه به مسائل فرهنگی کشور است. چهار خوابگاه دانشجویی، یک مجموعه ورزشی سرپوشیده 6400 مترمربعی مجهز، سلف‌سرویس مکانیزه، کتابفروشی و بوفه‌های دانشجویی از دیگر امکاناتی است که درحال حاضر خدمات رفاهی را به دانشجویان این دانشگاه ارائه می‌دهند. در حوزه عمرانی هم با تکمیل پروژه‌های آمفی‌تئاتر و کتابخانه و همچنین یک ساختمان آموزشی که هرکدام بیش از 70 درصد پیشرفت فیزیکی داشته، نیاز دانشگاه در این حوزه را برآورده کرده است. ذکر این نکته مهم است که دانشگاه آزاد اسلامی سمنان به‌منظور تحقق ماموریت جدید دانشگاه در تامین 30درصد منابع مالی از محل منابع غیرشهریه‌ای، فعالیت‌های قابل‌توجهی را در گروه‌های علمی خود پیگیری کرده است. فعالیت مراکز رشد و شرکت‌های دانش‌بنیان در این دانشگاه با جدیت دنبال می‌شود. این امید وجود دارد که با همه امکانات و فعالیت‌های انجام‌شده در این دانشگاه، شاهد حل مسائل و مشکلات منطقه و استان در راستای اجرای طرح پایش، با همت اعضای هیات‌علمی و دانشجویان این واحد دانشگاهی باشیم. در این راستا در گفت‌وگو با عبدالله خالصی‌دوست، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان سمنان، ضمن بررسی فعالیت‌های انجام‌شده در حوزه‌های علمی و پژوهشی، از کم و کیف حضور این مرکز آموزش عالی در آینده در طرح پایش و از کیفیت تلاش‌های صورت‌گرفته در زمینه حل مشکلات استان جویا شده‌ایم که در ادامه آن را می‌خوانید.

اجرای طرح پایش تا چه سطحی می‌تواند در حل معضلات کشور موثر باشد؟

با توجه به رشد تحصیلات تکمیلی در جامعه، همچنین در جهت ساماندهی تحقیقات کشور، آنچه مسلم است این است که ما باید پژوهش‌های مدون و هدفداری را انجام دهیم. در چند سال اخیر که تحصیلات تکمیلی رشد پیدا کرده، متاسفانه موضوعات پژوهشی ما کاملا هدفمند نبوده‌اند. در واحدهای دانشگاهی به نسبت توانایی‌هایشان، فعالیت‌های تحقیقاتی که بعضا تکراری بود، انجام می‌شد. اگر به آمارها مراجعه کنیم، از لحاظ رشد مباحث علمی، ایران جایگاه بسیار خوبی در منطقه و دنیا دارد. اما وقتی به بحث فناوری و به چالش موجود در جامعه توجه می‌کنیم، متاسفانه رشد خوبی در حل مسائل نداشتیم و با چالش‌های زیادی هم در این راستا مواجهیم. این البته نشان‌دهنده این است که پتانسیل لازم برای انجام کار میان همکاران و دانشجویان ما در دانشگاه‌ها وجود دارد، اما جهت‌دهی مناسبی انجام نشده؛ بنابراین شاید حلقه گمشده ما همین طرح پایش باشد تا موضوعات تحقیقی استخراج و ساماندهی شود و از کارهای تکراری جلوگیری شده و فعالیت‌ها به صورت هدفمند پیش برود. به‌عنوان مثال در صنایع دفاعی و هسته‌ای، جایی که احساس نیاز شده و هدایت لازم انجام شده، به نتایج عملی خوبی رسیده‌ایم اما در حوزه‌هایی که این دقت صورت نگرفته، با چالش‌های مختلفی مواجه هستیم. بنابراین انتظار می‌رود با عملیاتی‌شدن طرح پایش شاهد حل بسیاری از معضلات و مشکلات در کشور باشیم.

برای اینکه اجرای پایش با آسیب‌های مختلف مواجه نباشد، چه اقداماتی باید صورت بگیرد؟

چند نکته در اینجا می‌تواند مورد توجه باشد. اگر ما بتوانیم موضوعات تحقیقات را درست انتخاب کنیم و سازماندهی صحیحی داشته باشیم و درادامه این طرح استمرار داشته باشد و نظارت بر امور اجرایی آن دائمی باشد، احتمال آسیب دیدن و انحراف طرح از اهداف اصلی آن بسیار پایین می‌آید. لذا ما هر برنامه‌ای را که بخواهیم اجرایی کنیم، نیاز به برنامه‌ریزی داریم و باید به صورت منظم روی کار نظارت داشته باشیم تا ایرادات آن مشخص شود. بنابراین اگر در هر فعالیت علمی این سه موضوع را مدنظر داشته باشیم، حتما آن طرح علمی با موفقیت مواجه خواهد شد و به‌طور منسجم می‌توانیم فعالیت‌ها را پیش ببریم. درنتیجه در طرح پایش باید به این سه عامل توجه داشت.

با توجه به اینکه در طرح پایش به کاربردی بودن پایان‌نامه و ایجاد مهارت در دانشجویان تاکید زیادی شده است، تا امروز در دانشگاه آزاد اسلامی استان سمنان در این راستا چه اقداماتی صورت گرفته است؟

برای عملی‌شدن آنچه بیان کردید، نکاتی را باید مورد توجه قرار داد. مساله اول احساس نیاز است، نکته بعدی، توانایی و ‌انگیزه در کار است. ما در بعضی حوزه‌ها احساس نیاز داشتیم، این وقتی بود که دانشجویان ما در برخی حوزه‌ها کاهش پیدا کردند. مثلا درگروه‌های فنی و مهندسی، نرخ رشد جذب دانشجو کاهش پیدا کرد و این زنگ خطر به صدا درآمد و همکاران هیات‌علمی ما احساس نیاز کردند که با حضور صرف دانشجو مشکلات حل نمی‌شود و باید به دنبال فعالیت‌های پژوهشی هدفمند و منسجم باشیم. نکته بعدی توانایی و‌ انگیزه است. من مطمئنم توانایی زیادی در واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی وجود دارد که البته– این قابلیت‌ها- برای همه واضح و روشن است. در بحث ‌انگیزه هم باید گفت آنچه ما را دچار چالش کرده، کم‌بودن ‌انگیزه در برخی حوزه‌هاست. اگرچه در برخی حوزه‌ها هم‌ انگیزه بالایی برای کار کردن وجود دارد، طبیعتا وقتی راهکار‌های ساده‌تری برای کسب درآمد‌ وجود داشته باشد، ممکن است‌ انگیزه کافی برای انجام تحقیقات هدفمند دانشگاهی وجود نداشته باشد. مثلا وقتی در یک گروه علمی تعداد هیات‌علمی و دانشجویان متناسب نباشند، طبیعتا عضو هیات‌علمی به دنبال راهکارهای ساده‌تری چون انجام پایان‌نامه‌های مرسوم و برخی کلاس‌های حق‌التدریسی می‌رود. اما وقتی در یک گروه علمی تعداد کمتری از پایان‌نامه‌ها وجود داشته باشد، ‌احساس نیاز بیشتری حاصل شده و فعالیت‌های هدفمند بیشتری در این گروه‌ها انجام می‌شود. ما دقیقا در واحدهای استان سمنان هم همین مشکل را کاملا حس می‌کنیم. گروه‌هایی که تعداد دانشجویان آنها کمتر شده، مراکز تحقیقات فعالی داشته و کسب درآمد هم دارند و دانشجویان را هم هدایت علمی می‌کنند. اما گروه‌هایی که دانشجویان زیاد و عضو هیات‌علمی کمی دارند، از این مسیر عبور می‌کنند وچالش‌های این حوزه کماکان برای این افراد وجود دارد و باقی می‌ماند.

با همین توضیحی که بیان کردید، اگر بخواهید به‌عنوان رئیس دانشگاه آزاد اسلامی سمنان ارزیابی‌ای از فعالیت‌های پژوهشی این دانشگاه داشته باشید، به چه نکاتی می‌توانید اشاره کنید؟

در تمامی زمینه‌ها وقتی‌ انگیزه لازم وجود داشته باشد، کارها به بهترین شکل انجام می‌شود. درحال حاضر در مراکز رشد ما در استان سمنان، اکثر طرح‌های برون‌دانشگاهی و درون‌دانشگاهی که انجام می‌شود، از طرف گروه‌هایی بوده که کاهش دانشجو دارند. مثلا در شهرهای مختلف استان، ما چهار واحد جامع و بسیار بزرگ داریم که طرح‌های پژوهشی مختلفی انجام داده‌اند که عمدتا در گروه‌های فنی و مهندسی است. مثلا در گروه مهندسی مکانیک، ‌مرکز تحقیقات انرژی ما فعال است و کارهای قابل‌توجهی را انجام داده و درآمد رضایت‌بخشی هم داشته است یا در گروه مهندسی عمران، مرکز تحقیقات «بتن توانمند» ما طرح‌های قابل‌توجهی داشته. البته در این زمینه آزمایشگاه تخصصی این حوزه را هم درحال تجهیز داریم که مستقیما دانشجویان ما درگیر فعالیت‌های پژوهشی خواهند شد. همه این اقدامات در این راستاست تا دانشجویان ما هم مهارت‌محور باشند و هم اینکه بتوانند مشکلی از مشکلات جامعه را برطرف کنند. همچنین پژوهش‌هایی که انجام و منجر به ثبت اختراع شده هم عمدتا در این دو گروه علمی بوده است.

چقدر در منطقه و استان تلاش شده تا مشکلات و مسائل از سوی دانشگاه شناسایی شوند؟

 درحال حاضر این اقدام در اکثر شوراهای پژوهشی ما درحال انجام است و البته به صورت منظم به مسئولان ذی‌ربط هم منتقل می‌شود. برخی مشکلات در سطح منطقه است که در این زمینه اقدام می‌کنیم، اما گاهی در موضوعات کلان ممکن است نتوانیم ورود کنیم که در این صورت در شوراهای سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی به این مسائل می‌پردازیم. در برخی موارد هم مسائل خارج از حیطه اختیارات دانشگاه است که در این زمینه نمی‌توانیم اقدامی انجام دهیم، با این حال استانداری و فرمانداری و برخی نهادهای حکومتی را در جریان می‌گذاریم تا لااقل کلیات امور مطرح و برای حل آن اقدام شود. ما اعضای هیات‌علمی را در موضوعات مرتبط با دانشگاه فعال کرده‌ایم، البته قطعا از توان دانشجویان و مجموعه دانشگاه در این زمینه هم استفاده لازم را خواهیم برد.

آنچه در عملی شدن طرح پایش اهمیت دارد این است که دانشجویان و اعضای هیات‌علمی در این زمینه به صورت کامل و درست توجیه شوند. آیا در این زمینه اقدامی در دانشگاه آزاد اسلامی سمنان انجام خواهد شد؟

ما هم در واحدها و هم در استان، این موضوع را پیگیری کرده‌ایم. همچنین در هفته‌های گذشته، شورای استان را داشتیم که این موضوع را دوباره پیگیری کردیم تا استادان ما عضو سامانه پایش باشند، حتی برخی فعالیت‌های خود را با سایر استان‌ها شروع کنند؛  درحال حاضر اما تاحدودی مشکل نرم‌افزاری وجود دارد، چون خیلی از همکاران ما برای ثبت‌نام در سامانه پایش اقدام کرده‌اند، که به دلیل مشکلات نرم‌افزاری موفق به رجیستر فعالیت‌های خود نشده‌اند. البته با سازمان مرکزی هم تماس داشته و مشکل را اعلام کرده‌ایم و درنهایت این قول داده شده که در اسرع وقت این مشکل برطرف شود.

آیا به صورت مشخص در طرح پایش حضور خواهید داشت؟

ما دو محور را پیش‌بینی کرده‌ایم؛ یکی از موضوعاتی که مطرح شده و در شورای استان هم تایید شده، بحث تولید پایدار است که به‌عنوان ابرموضوع تعیین و به سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی هم اعلام شده است. این البته یک موضوع کلی است که حوزه‌های مختلفی مثل توسعه و پیشرفت، محیط‌زیست، مدیریت و... را دربرمی‌گیرد. البته در این‌باره زیرنظام‌های مربوطه را هم مشخص کرده و به سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی اعلام کرده‌ایم. از طرف دیگر با مسئولین شهری در حوزه‌های مختلف تفاهمنامه‌هایی داشتیم و در این راستا با برقراری ارتباط با نیروی انتظامی، در جهت حل مشکلات و مسائل آنها اقدامات لازم را صورت خواهیم داد. همه این اقدامات در راستای نیاز‌های منطقه و استان و البته کشور است. امیدواریم سایر نهادهای منطقه و استان هم برای حل مسائل و مشکلات خود، از دانش ما در مجموعه دانشگاه آزاد اسلامی سمنان استفاده کنند.

آیا این امید وجود دارد که در آینده با طرح پایش شاهد ساماندهی کل سیستم پژوهشی کشور باشیم؟

آنچه مسلم است اینکه پایش طرح تاثیرگذاری است، اما اینکه تا چه سطحی می‌تواند در آینده موفق باشد، باید بیشتر مورد بررسی و نظارت قرار بگیرد. در واقع مهم این است که فعالیت‌ها به صورت متمرکز انجام و از پراکنده‌کاری پرهیز شود. به نظر من هنوز برای قضاوت و نتیجه‌گیری زود است و باید با گذر زمان آسیب‌های احتمالی را برطرف کرد تا در طولانی‌مدت بهترین نتیجه مدنظر به دست ‌آید.