printlogo


ردیف هفت دستگاه موسیقی ایرانی ‌به روایت مهدی صلحی (منتظم الحکما) با مقدمه داریوش صفوت
امیرحسین اسلامی، عضو هیات‌علمی دانشکده موسیقی دانشگاه هنر تهران

 کتاب «ردیف هفت دستگاه موسیقی ایرانی به روایت مهدی صلحی» بدون دخل و تصرف بر محتوای آن، از روی نسخه دستنویس مهدیقلی هدایت و با مقدمه‌ای از داریوش صفوت منتشر شده است. نسخه اصل این ردیف در قسمت کتاب‌های مخزن در کتابخانه دانشگاه هنر تهران نگهداری می‌شود. اولین انتشار این اثر (به شکل نسخه کامل) توسط امیرحسین اسلامی عضو هیات‌علمی دانشکده موسیقی با همکاری آرشام قادری و رضا پرویززاده در سال 1392 توسط انتشارات دانشگاه هنر به چاپ رسیده است. این نسخه در 730 صفحه و به صورت تصحیح، با بازنویسی و نت‌نویسی کامپیوتری ارائه شده است. همان‌طور که داریوش صفوت در مقدمه نمونه منتشر شده توسط انتشارات ماهور نوشته، این کتاب معتبرترین روایتی است که بدون هیچ تحریف یا تغییر و مستقیما از منابع دست اول منتشر شده است. در حقیقت منتظم الحکما شاگرد ارشد سه‌تار در کلاس درس میرزاعبدالله بوده و مخبرالسلطنه نیز شاگرد سه تار منتظم الحکما بوده است. از آنجا که مخبرالسلطنه مناسبات دولتی و تحصیلات عالیه در خارج از کشور داشته و به دلیل تسلط بر شیوه نت‌نویسی غربی، به منتظم‌ الحکما پیشنهاد نوشتن این ردیف را کرده و نگارش این ردیف با اجرای سه‌تار منتظم الحکما و نگارش مخبرالسلطنه به مدت هفت سال و به شکل منظم هفته‌ای دو جلسه طول کشیده است. مخبرالسلطنه برای نگارش تکنیک‌های مخصوص سه‌تار، علائمی ابداع می‌کند که شرح این علائم را در کتاب مجمع‌الادوار و همچنین جزوه دستور ابجدی به تفصیل آورده است. هرچند در استنباط علائم و تطبیق آنها با علائم امروزی هنوز اختلافاتی بین مصححان هر دو نمونه وجود دارد، اما کلیت و درصد بالایی از علائم به درستی تشخیص داده شده است.برای پژوهشگران بررسی هر دو نمونه منتشر شده می‌تواند پربار و سودمند باشد، چراکه نسخه منتشر شده توسط ماهور، اصل نسخه بوده و نسخه منتشر شده توسط دانشگاه هنر تصحیح و بازنویسی شده است. در نت‌نویسی نسخه اصل، نکات ویژه و قابل‌توجهی وجود دارد که در مقایسه با نسخه تصحیح شده توسط دانشگاه هنر توجه به آنها الزامی است. تعدادی از این نکات برجسته عباتند از:
1- مخبرالسلطنه کوک سیم اول سه تار را نت «سل» در نظر گرفته است.
2- از علائم مخصوص فواصل ریزپرده موسیقی ایرانی (سُری و کُرُن) استفاده نکرده است.
3- گوشه‌های آوازی در متر آزاد نوشته نشده و عموما در متر 4/4 نوشته شده‌اند.
4- از علائم و نشانه‌های خاصی برای تکرار‌های مختلف جملات استفاده کرده است.
امید است اجرای این ردیف با نوازندگی سه‌تار توسط استادان موسیقی ایران به‌زودی به مرحله ضبط و انتشار رسیده تا درک و مقایسه این ردیف با ردیف‌های موجود دیگر، ملموس‌تر شود.


Page Generated in 0/0075 sec