printlogo


مرگ داریو فو یکی از برندگان نوبل ادبی در روز اعلام برنده نوبل امسال در ۹۰ سالگی
نمایشنامه‌نویسی در جست‌وجوی عدالت
سیدحسین رسولی

در روز چهارشنبه، ۲۱ مهر، زمانی که نوبل ادبی سال ۲۰۱۷ اعلام شد و بسیاری انگشت حیرت به دهان گرفتند که یک ترانه‌سرای به‌شدت مشهور به نام باب دیلن جایزه را گرفت، داریو فو هنرمند بزرگ و تاثیرگذار تئاتر انقلابی که پیش از این در سال ۱۹۹۷ جایزه نوبل ادبی را ربوده بود به علت مشکلات ریوی درگذشت. این امر نشان می‌دهد که مسئولان نوبل ادبی به هنر تئاتر نگاه ویژه‌ای دارند. آثار داریو فو به‌شدت انقلابی بودند و توانستند تاثیر بسزایی بر نوشتار چپ‌گرایانه بگذارند و در بیش از ۵۰ کشور روی صحنه رفتند و به زیور ترجمه آراسته شدند. «مرگ تصادفی یک آنارشیست» محبوب‌ترین نمایشنامه اوست که پس از نگارش همین اثر بود که در سال ۱۹۹۷ جایزه نوبل ادبی را دریافت کرد. در سال ۲۰۱۳ پیام روز جهانی تئاتر نیز از زبان فو برای جهانیان مخابره شد و این هنرمند ایتالیایی سپس کلاس‌های خود را در زمینه پانتومیم، کارگردانی و بازیگری به همراه همسرش فرانکا رامه بازیگر اصلی‌ کارهایش و پسرش برگزار کرد. علاوه‌بر نمایشنامه «مرگ تصادفی یک آنارشیست» آثاری مانند «افسانه ببر»، «حساب پرداخت نمی‌شه» و «جسدهای پستی» بارها در تماشاخانه‌های ایران جان گرفتند و استقبال دانشجویان هنرهای نمایشی از او فراسوی حد تصور است. علت اصلی این توجه به آثار او نگاه سیاسی، اجتماعی و انقلابی به تئاتر است که با یک کمدی گزنده و فوق‌العاده خنده‌دار در هم آمیخته می‌شود و می‌تواند در عین سرگرم کردن، پرده از بی‌عدالتی‌های اجتماعی در زندگی روزمره بردارد. این هنرمند ایتالیایی یک مونولوگ به نام «مده‌آ» دارد که بارها توسط هنرجویان نمایش در ایران اجرا شده و سادگی و روشنی این اثر گویای جهان زیسته و اندیشگانی انسان‌هایی است که جنگ جهانی و حکومت‌های تمامیت‌خواهی مانند دیکتاتوری‌های بلوک شرق و بحران اقتصادی و نابرابری طبقاتی را درک کرده‌اند.
 

    جسدهای پستی
این نمایشنامه که بسیار خواندنی و دیدنی است توسط جمشید کاویانی در نشر چشمه به زیور طبع آراسته شده است و فضای بسیار متفاوتی با آثار دیگر او دارد. البته کاویانی به همراه این اثر سه نمایشنامه «مرد برهنه و مرد فراک‌پوش»، «مارکولفا» و «خدمتکار خوشبخت» را هم ترجمه کرده که دیدن اجراهای آنها خالی از لطف نیست. هر چهار نمایشنامه کوتاه و روشن هستند و دست روی زندگی روزمره و مسائل خنده‌داری که در آن پیش می‌آید می‌گذارند. زنده‌یاد ایرج زهری نیز در سال ۱۳۸۳ کتاب «فرهنگ کوچک هنرپیشه» از داریو فو را در نشر قطره منتشر کرده بود.

    برای خرید که نباید پول داد
جمشید کاویانی یکی از مترجم‌های آثار فو به فارسی است که نگاه ویژه‌ای به سبک و سیاق اجراهای او داشته است. او در همین رابطه می‌گوید: «داریو فو در نمایشنامه‌هایش، کمدیا دلارته، سنت غربی تئاتر کمدی ایتالیا را با اندیشه چپ و مرام مبارزه پیوند می‌زند و طنز ظریف و نیش‌داری دارد که بسیار فراتر از تالارهای تئاتر هم رفته است و طی سال‌ها بسیاری از سیاستمداران و قدرتمندان را ناگزیر به واکنش، توضیح و تغییر کرده است.» نمایشنامه «برای خرید که نباید پول داد» تقریبا به تمام زبان‌های زنده دنیا ترجمه شده و بارها به صحنه رفته و می‌رود.

    افسانه ببر
صدرالدین زاهد در سال ۱۳۸۹ در انتشارات نیلا نمایشنامه «افسانه ببر» را ترجمه کرده بود و همین نمایشنامه نیز توسط جاهد جهانشاهی برای علاقه‌مندان موجود است. یکی از عجیب‌ترین و بامزه‌ترین آثار فو همین متن به‌شدت دراماتیک و بسیار مشکل است که تنها با یک بازیگر اجرا می‌شود و به زندگی یک سرباز چینی با یک ببر مادر و توله آن اشاره دارد. البته در هر اجرایی که از این نمایشنامه دیده‌ایم تفاوت‌ها بسیار فزاینده بوده و خود فو اذعان داشته که آثارش باید با فضای مرز و بوم میزبان وفق پیدا کند.

    مرگ تصادفی یک آنارشیست
این متن بارها در جشنواره‌ها و سالن‌های مختلف تئاتری ایران به روی صحنه رفته و همیشه مورد توجه مترجمان و منتقدان درام قرار گرفته است. انواع و اقسام ترجمه با شکل‌ها و واژه‌های مختلف از این نمایشنامه در بازار کتاب و فضای مجازی موجود است. اما یدالله آقاعباسی و علی‌اصغر مقصودی در سال ۱۳۸۴ در نشر قطره یک ترجمه قابل قبول از این اثر ارائه دادند. البته در سال ۱۳۸۱ رضوان صدقی‌نژاد نیز در انتشارات گلمهر یک ترجمه از همین متن ارائه داده بود. این نمایشنامه شناخته‌شده‌ترین اثر داریوفو به حساب می‌آید.


Page Generated in 0/0108 sec